Wczytywanie strony... Proszę czekać...
Home arrow Historia arrow ?ódzka secesja - Kamienica "Pod Kasztanami" - Piotrkowska 43
?ódzka secesja - Kamienica "Pod Kasztanami" - Piotrkowska 43 Drukuj Wyślij znajomemu
Redaktor: Magdalena J. Pawlak   
05.04.2008.
Digg!

Del.icio.us!

Technorati!

Wykop

Gwar

Secesja – określana także jako Modern Style, Art Nouveau, Jungendstill, Sezessionstill - zrodziła się w latach 90 XIX w. Jej istotą było dążenie do stylowej jedności sztuki dzięki łączeniu działań w różnych dziedzinach, a w szczególności rzemiosła artystycznego, architektury, rzeźby i grafiki.

foto: Magdalena J. Pawlak
foto: Magdalena J. Pawlak
Charakteryzowała się m. in. płynną, falistą linią oraz bogatą ornamentyką której przeciwstawiano rozległe płaszczyzny jej pozbawione, asymetrią, swobodnym układem kompozycji, kontrastem barw i faktur. Wpływy secesji osiągnęły swoje apogeum na przełomie XIX i XX w. W Łodzi przypadają na okres intensywnego rozwoju miasta, któremu sprzyjała korzystna koniunktura gospodarcza. Budowano lub rozbudowywano wówczas wiele fabryk, czynszowych kamienic, willi i pałaców przemysłowców oraz budynków użyteczności publicznej. Jednocześnie wielokulturowość i kosmopolityzm miasta, jak również brak dłuższych tradycji związanych ze sztuką sprawiły, że Łódź mogła stanowić sprzyjający grunt dla rozwoju nowego kierunku sztuki. Mimo tych czynników, w przypadku łódzkiej architektury secesja została ograniczona zasadniczo do dekoracji zewnętrznej i wewnętrznej budynku, w niewielkim stopniu wykorzystując nowe zasady kształtowania bryły. Nowy detal architektoniczny zastąpił dawne formy historyczne lub łączył się z nimi tworząc budynki o charakterze ekletycznym.

Według ustaleń prof. K. Stefańskiego chronologicznie pierwszym secesyjnym obiektem w architekturze łódzkiej jest kamienica czynszowa przy ul. Piotrkowskiej 43, zwana kamienicą Pod kasztanami. Wybudowana została w latach 70. XIX w., a na przełomie XIX i XX w. jej właścicielem został Oszer (Oskar) Kohn – właściciel i prezes Widzewskiej Manufaktury.

foto: Magdalena J. Pawlak
foto: Magdalena J. Pawlak
Jesienią 1901 r. rozpoczęto, według projektu autorstwa Gustawa Landau - Gutentegera z dnia 17 VII 1901 r., gruntowną przebudowę stojącego na posesji budynku. Wzniesiona została wówczas dwupiętrowa kamienica czynszowa z oficynami (jedną trzy piętrową i dwupiętrowymi), która otrzymała otrzymała w całości wystrój secesyjny.

Fasada kamienicy tworzy jedną z najpiękniejszych kompozycji secesyjnych w architekturze polskiej. Wbrew założeniom nurtu całość została zakomponowana symetrycznie. Jej piony podkreślono przy pomocy trzech płaskich ryzalitów – dwóch umieszczonych po bokach i środkowego, który został podwyższony ponad linię ściany szczytowej i zwieńczony kopułą ozdobioną metalową kulą z motywem liści, nawiązującą do kopuły wiedeńskiego Pawilonu Secesji. W kompozycji fasady architekt po raz pierwszy zastosował motywy ukorzenionych drzew, które, jak zauważa Irena Popławska, odgrywają rolę pilastrów i kolumn. Ich bazę stanowią krótkie, wijące się korzenie, a głowice - układy splątanych, ulistnionych gałęzi. Płaszczyznę fasady ponadto urozmaicają trzy balkony. Jeden z nich - umieszczony w ryzalicie środkowym na pierwszym piętrze - ozdobiony jest dekoracją w stiuku o motywach roślinnych, a pozostałe dwa boczne na drugim piętrze wypełnione zostały kratą o deseniach krzywolinijnych z motywami roślinnymi. Tło dla zastosowanych dekoracji stanowi lekkie boniowanie: pasowe w partiach parteru i kostkowe na wyższych kondygnacjach.

Na uwagę zasługują również okna, wokół których umieszczono motywy cienkich pni drzew, rozdwojonych u góry i zakończonych czteropłatkowymi kwiatami. Na drugim piętrze ponadto zamknięte są one od góry trzema równoległymi konarami, których skrzyżowanie na narożach nawiązuje do popularnych w epoce drewnianych ramek na grafiki lub fotografie. Pod kopułą umieszczono okno o formie trójdzielnej łukowej i opływowych liniach, ozdobione stylizowanymi liśćmi kasztanowca – detalem charakterystycznym dla secesji.

Wystrój wnętrz również zawiera motywy secesyjne. Bramę przejazdową wyłożono boazerią współgrającą z płycinami drzwi wejściowych. Jej dynamika odpowiada secesyjnemu ideałowi linii jak „uderzenie biczem”. Secesyjny charakter mają również sztukateryjne ozdoby klatki schodowej, kuta w motywy kwiatowe balustrada schodów, a także zachowane w części pomieszczeń sztukaterie oraz fragmenty stolarki okiennej i drzwiowej.

Parter kamienicy, wzorem większości budynków usytuowanych przy ul. Piotrkowskiej, pełnił funkcję handlową. Znajdowały się tam sklepy: towarów jubilerskich Leona K. Weissa, wyrobów posrebrzanych J. Fuksa. Natomiast w oficynach usytuowano składy trzech przedsiębiorstw Heinzlów (wyrobów wełnianych, „Heinzel i Kunizer” i „Niciarki”) oraz stajnię z wozownią. Pierwsze piętro (w całości od frontu i częściowo w oficynach) zajmowała siedziba Łódzkiego Towarzystwa Wzajemnego Kredytu. Na drugim piętrze znajdowały się dwa mieszkania o układzie z dwoma pokojami od frontu, narożną jadalnią o dużym oknie z balkonem od podwórka, połączoną z salonem i pokojami w oficynach. Większe z nich – siedmiopokojowe - zajmował twórca projektu – Gustaw Landau – Gutenteger. Jako biuro architektoniczne użytkował on także trzy pokoje na drugim piętrze jednej z oficyn. Właściciel kamienicy – Oskar Kohn posiadał tylko czteropokojowe mieszkanie. Prawdopodobnie lokal w tym miejscu wynajmowała również rodzina Heinzlów.

Omawiana przeze mnie kamienica jest dobrym przykładem architektury dostosowanej do łódzkiej urbanistyki, gdyż na małym areale ziemi, wykorzystując nowe rozwiązania i kierunki w sztuce doskonale sprawdzające się w realiach ówczesnej Łodzi (secesja zakładała m. in. świadome plastyczno-funkcjonalne projektowanie budynków, a ich cel  użytkowy miał się uwidaczniać w formie zewnętrznej) - wzniesiono wielofunkcyjny budynek, który. zapoczątkował serię budowli secesyjnych wzniesionych w tym stylu przez Gustawa Landau – Gutentegera, co uczyniło z niego czołowego przedstawiciela nurtu secesyjnego w architekturze polskiej.

  Przedyskutuj ten artykuł na forum.   Przeczytaj:(0) postów na forum
 

Komentarze (2)Add Comment

Napisz Komentarz
mniejsze | większe

busy
 

reklama google

reklama google