Któż z łodzian wie o tym, że w Łodzi mieści się największa w Polsce muzeum historii medycyny, posiadające powierzchnię wystawienniczą 800 m. kw. i wiele unikatowych eksponatów? W ubiegłym roku obchodziło 35-lecie istnienia. Teraz, z inicjatywy studentów Uniwersytetu Medycznego, po kilku latach przerwy, muzeum ponownie otworzy swe podwoje dla wszystkich zwiedzających.

.

.

  Na pomysł zorganizowania grupy wolontariuszy, którzy przypilnują zbiorów i oprowadzą po muzeum, wpadł student kierunku lekarskiego Michał Berger. Pomysłowi przyklasnął prof. Czesław Jeśman, neurolog, kierownik Zakładu Historii Nauk i Medycyny Wojskowej, wielki pasjonata i znawca historii medycyny. Przeprowadził szkolenie dla wolontariuszy, którzy podwoje muzeum otworzą 13 grudnia.

  Muzeum Polskiej Wojskowej Służby Zdrowia powstało w 1972 roku z inicjatywy ówczesnego Zastępcy, a następnie Komendanta WAM płk. prof. Tadeusza Brzezińskiego. Oprawę graficzną dla muzeum stworzył zespół Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Łodzi pod kierunkiem ówczesnego Rektora prof. Zdzisława Głowackiego. Mieści się w kamienicy o ciekawej historii – w okresie międzywojennym stacjonował w niej 28 pułk piechoty im. Strzelców Kaniowskich, w pierwszych miesiącach okupacji – szpital dla rannych żołnierzy z września 1939 roku, a po wojnie – istniejące wówczas wojskowe szkoły medyczne, później – zakłady WAM, a obecnie – zakłady UM.

  Zbiory muzeum obejmują zarówno eksponaty zakupione lub otrzymane w darze, jak i depozyty. Do tych ostatnich należą cenne obrazy o tematyce sanitarnej, m.in. autorstwa Wojciecha Kossaka. Ekspozycja ma charakter chronologiczny. Najstarszymi narzędziami w kolekcji, znajdującymi się w pierwszym dziale muzeum, są noże chirurgiczne wykonane z krzemienia i żelaza, pochodzące z X-IX w. p.n.e. i początków naszej ery. Niezwykle cennymi eksponatami są: unikalny „Przywilej łaziebników” z 1658 r., dzieła Paracelsusa 1618 r. i Lorenza Heistera z 1752 r. dotyczące zagadnień zabiegowych oraz jeden z dwóch istniejących egzemplarzy (drugi posiada UJ) jednego z pierwszych starodruków w języku polskim, „Zielnika” Szymona Syreniusza, wydanego w 1613 r. w Krakowie. „Zielnik”, oprócz opisu wielkiej liczby roślin, zawiera porady, np. jak opanować… ciągoty erotyczne! W innej gablocie tego działu znajduje się kolejny skarb – zaświadczenie lekarskie napisane przez odkrywcę prątków gruźlicy Roberta Kocha. Obok podziwiać można przedmioty farmaceutyczne sprzed 300 lat, jak np. moździerz apteczny z 1735 r.; recepty z tamtych czasów, zestaw akuszerski z przełomu, doskonale zachowany zestaw narzędzi laryngologicznych z 1861 r., aparaty do ciętych baniek, aparat do prądoterapii, strzykawka i torba lekarska z XIX wieku, która grała w kilku filmach, m.in. „Komediantce” reżyserii Czesława Sztwiertni. Ekspozycję pierwszego działu uzupełniają podobizny największych lekarzy w historii, począwszy od Hipokratesa i Galena.

  Kolejny dział poświęcony jest w większości medycynie wojskowej. Najcenniejsze eksponaty tej części muzeum, to m.in.: pierwszy polski podręcznik chirurgii polowej pt. „Nauki cyrulickiey krótko zebranej…” Ludwika Perzyny z 1792 r., pierwsze polskie czasopismo lekarskie z 1801 r. pt. „Dziennik Zdrowia dla Wszystkich Stanów” wydane przez naczelnego chirurga wojsk Księstwa Warszawskiego Leopolda Lafontaina czy dyplom i album uczestnika Powstania Styczniowego, aptekarza Lucjana Korzyckiego.

  Trzeci dział muzeum obejmuje głównie eksponaty dotyczące służb sanitarnych z I wojny światowej oraz szkolnictwa wojskowo-medycznego w II Rzeczypospolitej – kolejno: Szkoły Aplikacyjnej Korpusu Oficerów Sanitarnych, Wojskowej Szkoły Sanitarnej, Oficerskiej Szkoły Sanitarnej, Szkoły Podchorążych Sanitarnych i Centrum Wyszkolenia Sanitarnego, których tradycje Kontynuowała Wojskowa Akademia Medyczna. Do eksponatów tych należą m.in.: bardzo dobrze zachowany rosyjski zestaw chirurgiczny, kolekcja odłamków i pocisków wydobytych podczas operacji w szpitalach przyfrontowych przez krakowskiego chirurga dr. Michała Hładija, zbiór odznak organizacji czerwonokrzyskich i dyplomy uczelni wojskowo-lekarskich.

  Następny dział prezentuje polską służbę zdrowia w okresie międzywojennym i w czasie II wojny światowej. Do eksponatów działu należą: będące w tamtych czasach na wyposażeniu każdego żołnierza opatrunki osobiste, pakiety przeciwiperytowe i maski przeciwgazowe, nieśmiertelniki z lat 30-tych XX wieku, pamiątki z września 1939 r. i związane z działalnością polskich lekarzy w obozach jenieckich i ich więzieniu w obozach koncentracyjnych. Jedna z gablot zawiera bardzo cenne pamiątki z wyposażenia punktu sanitarnego z Powstania Warszawskiego.

  Piąty dział ekspozycji poświęcony jest służbie zdrowia Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Polskiemu Wydziałowi Lekarskiemu w Edynburgu oraz obozowi uniwersyteckiemu w Winterthur w Szwajcarii, który wykształcił 227 lekarzy i 3 magistrów farmacji. Zwracają uwagę świetnie zachowane zestawy chirurgiczne polowe i szpitalne, a także okazałe autoklawy, czyli kotły służące do sterylizacji narzędzi.

  Kolejny dział przedstawia patrona WAM, a obecnie – szpitala przy pl. Hallera, gen. dyw. prof. Bolesława Szareckiego, lekarza i patrioty, weterana wojny polsko-bolszewickiej i II wojny światowej oraz organizatora wojskowej służby zdrowia w powojennej Polsce.

Następny dział przedstawia służbę zdrowia Ludowego Wojska Polskiego. Jego najciekawszą częścią jest wiernie zrekonstruowany fragment izby opatrunkowej polskiego punktu medycznego (w namiocie) z niemal kompletnym wyposażeniem z tamtego okresu.

Dwa ostatnie działy przedstawiają kolejno: szkolnictwo wojskowo-medyczne w Łodzi po II wojnie światowej, czyli Centrum Wyszkolenia Sanitarnego i Wojskowego Centrum Wyszkolenia Medycznego oraz Wojskową Akademię Medyczną im. gen. dyw. prof. Szareckiego, istniejącą w latach 1956-2003, a następnie połączoną z Akademią Medyczną (w ich miejsce powstał Uniwersytet Medyczny z m.in. Wydziałem Wojskowo-Lekarskim).

Dopełnieniem zbiorów muzeum są m.in.: wóz z noszami, kolekcja mundurów wojskowej służby zdrowia pochodzących z: okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (np. oryginalny frak sztabs-lekarza oraz wołoszka z kapeluszem, szpadą i innymi elementami wyposażenia lekarza armii francuskiej), I wojny światowej, II RP (mundur wyjściowy, płaszcz i czapka kapitana lekarza), II wojny światowej (m.in. mundury wyjściowe lekarskie z Samodzielnej Brygady Spadochronowej oraz 1 Dywizji Pancernej gen. S. Maczka, a także kurtka i bluza sióstr wojskowej służby zdrowia z Wielkiej Brytanii z 1943 r. i z 2 Korpusu Polskiego we Włoszech), mundury wojskowej służby zdrowia Ludowego Wojska Polskiego, studentów WAM i medyków pełniących służbę w ramach kontyngentów ONZ oraz w Kosowie i w Iraku.

Ozdobą muzeum są dioramy przedstawiające udzielanie pomocy medycznej od końca XVIII wieku do zakończenia II wojny światowej. Ich autorem jest współpracujący z muzeum plastyk mgr Andrzej Klein.

W Muzeum Polskiej Wojskowej Służby Zdrowia można obecnie podziwiać wystawę czasową pt. „Podobizny wybitnych lekarzy w rzeźbie” – profile twarzy wielkich światowych i polskich lekarzy wyrzeźbionych przez Ryszarda Matusiaka.

Muzeum w jego historii odwiedziło blisko 100 tys. osób. Studenci Wydziału Wojskowo-Lekarskiego marzą o kolejnych tysiącach zwiedzających. Liczy na to również prof. Czesław Jeśman, który będzie też zabiegał o nowe eksponaty. Muzeum ma zresztą spory zapas – poza 800 m. kw. ekspozycji posiada 2000 m. kw. magazynów! Będziemy starali się dbać o muzeum i stopniowo unowocześniać sposób ekspozycji – mówi Michał Berger. – Prężne działanie tej instytucji leży nie tylko w interesie naszej uczelni, ale też naszego miasta, bowiem istnienie dużej licz- 
by dobrych muzeów jest koniecznością dla Europejskiej Stolicy Kultury, o tytuł której w 2016 roku zabiega Łódź – dodaje. Dlatego też projektowi reaktywacji muzeum patronuje Stowarzyszenie Fabrykancka. Studenci podkreślają, że WAM jest jednym z symboli Łodzi. Tu kształcili się (i wciąż kształcą na Wydziale Wojskowo-Lekarskim UM) wszyscy polscy lekarze wojskowi. Co ważne, już w II RP planowano utworzyć w Łodzi uczelnię wojskowo-medyczną, jednak plany te przerwał wybuch II wojny światowej. W powojennej Polsce zrealizowano ten i inne przedwojenne plany dotyczące rozwoju ośrodka akademickiego w Łodzi.

 Wstęp wolny.