W okresie międzywojnia podjęto próbę budowania modernistycznej Europy Środkowo-Wschodniej złożonej z niepodległych państw, starając się znaleźć dla nich miejsce wśród cywilizacyjnego
centrum. Mimo, iż pozostało projektem niedokończonym, dwudziestolecie międzywojenne stworzyło podstawy nowej tożsamości regionu, kwestionując tezę o jego marginalnym znaczeniu dla „epoki
nowoczesnej”.
źródło: materiały organizatora
Róbert Berény, Cordatic, 1929, plakat poster, Węgierska Galeria Narodowa Hungarian National Gallery
źródło: materiały organizatora
W Muzeum Sztuki zaprezentowane zostaną najważniejsze przykłady modernizacji w dziedzinach sztuk wizualnych,architektury i wzornictwa, świadcząc o ich znaczeniu dla ukształtowania
nowoczesnego oblicza „Nowej Europy”.
Ukształtowana po 1918 roku polityczna mapa Europy nie miała historycznych precedensów. Międzymorzami Bałtyckim i Adriatyckim powstały Czechosłowacja, Jugosławia, Łotwa,Estonia, a nowe
granice określały terytoria Polski, Litwy i Węgier. Każdy z tych krajów, dążąc do znalezienia się w centrum nowoczesności, poszukiwał rozwiązań modernizacyjnych. Do ich promowania, ale i
kształtowania wykorzystano współczesną sztukę, architekturę i wzornictwo. Przyszłość stawała się już nie odległą perspektywą, ale codziennym doświadczeniem, a w modernizacyjnych ośrodkach
obowiązywał „czas przyszły dokonany”.
Związki sztuki i modernizacji miały różne oblicza. Rewolucja węgierska w 1919 roku po raz pierwszy wykorzystała sztukę nowoczesną w celach propagandowych. Artyści –zamiast obrazów –
tworzyli plakaty agitacyjne, monumentalne freski i oprawy uroczystości 1-majowych. Jeszcze bardziej radykalne były działania awangardy jugosłowiańskiej, skupionej wokół pisma „Zenit”, która
głosiła wizję„bałkanizacji Europy” – poprzez destrukcję śródziemnomorskiej tradycji i przejęcie władzy przez barbarogeniusza.
Ważnym elementem modernizacji były realizacje modelowych miast, traktowanych jako wzorzec nowoczesności dla całego kraju. W Czechosłowacji takim miejscem stał się Zlin – imperium Tomasza
Baty. Wokół fabryki butów wybudowano nowe osiedla,szkoły, internaty, całą infrastrukturę kulturalną i socjalną, które unowocześnić miały nie tylko przestrzeń publiczną, ale i życie prywatne. W
Polsce pomnikiem nowoczesności stała się Gdynia – nowoczesny port i modernistyczne miasto, duma II RP, symbol dynamicznie rozwijającego się kraju i jego ambitnych celów. Nowoczesna architektura
i przemysł stały się także źródłem inspiracji dla malarzy i fotografów, którzy uwieczniali życie „nowego człowieka”.
Wystawa„Modernizacje 1918-1939. Czas przyszły dokonany” to prawie 3-miesięczny projekt, łączący w sobie ekspozycję, serię wykładów i projekcji na temat społecznego i filozoficznego
wymiaru modernizacji w dwudziestoleciu międzywojennym oraz rozbudowany program edukacyjny. W muzeum zaprezentowane zostanie ponad 300 obiektów: obrazy, rysunki, grafika,
plakaty,fotografie, fotomontaże, rzeźby, ale też filmy reklamowe i… buty. Obiekty architektoniczne pokazane zostaną w postaci zdjęć archiwalnych i modeli. Eksponaty na wystawę pochodzić będą z
muzeów i kolekcji prywatnych w Estonii, Łotwie,Litwie, Polsce, Czechach, Węgrzech, Chorwacji i Serbii; większość z nich niebyła dotąd pokazywana polskiej publiczności. Seria wykładów
zorganizowana została we współpracy z Uniwersytetem Łódzkim. Studenci mogą rejestrować się na zajęcia w Muzeum i zaliczać je jako kurs uniwersytecki. Program edukacyjny stworzono z myślą o
czterech grupach odbiorców. W ramach akcji „Miastorób” najmłodsi będą tworzyć w Muzeum makietę utopijnego miasta. Nieco starsi, wraz z rodzicami, zbudują futuro-machiny. Gimnazjaliści
i licealiści mogą – na zamówienie – wziąć udział w warsztatach „Reklama krzepi”. Dorośli natomiast w ramach spotkań „Ala ma utopię” deszyfrować będą książki z dzieciństwa. Wystawie
towarzyszyć będzie publikacja naukowa dr Andrzeja Szczerskiego – „Modernizacje. Sztuka i architektura w nowych państwach Europy Środkowo-Wschodniej 1918-1939".
